ခေတ်သစ်ပရိယတ္တိပညာရေး: ပရိယတ္တိသင်ရိုး (ဂန္ဓာရုံဆရာတော်)

သဒ္ဒါ နက်ထိ, ချော, ကျဥ်းဘိ၊ ရှင်း၏ အဓိပ္ပါယ်။ (ဂန္ဓာရုံဆရာတော်ကြီးရဲ့ ကျမ်းပြုဥပဒေသ)

-----------------------------

(မူလတန်းအလွတ်) ၁၄ တန်း။ ထိုအတန်းများကို (၁၅) နှစ်အရွယ်မှစ၍ အကျအရှုံးမရှိ အောင်မြင်လာသူတို့ကား ၂၉-သားအရွယ် ရဟန်း (၁၀) ဝါအရမှာ လုံလောက်သော စာချပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးအဖြစ်ကို စာပြန်ပွဲကြီးများ၏ တံဆိပ်လက်မှတ်အမျိုးမျိုးနှင့်တကွ ရရှိပြီး ဖြစ်ပါလိမ့်မည်။ (စာ - ၁၇)
စတုတ္ထတန်း (သင်္ဂဟ [စိတ်, စေတသိက်, ပကိဏ်း, ဘုံ, ရုပ်, သမုစ္စည်း] ဝီထိပိုင်း သရုပ်များသည် အနည်းငယ် ရှုပ်၏။ ထို့ကြောင့် ဝီထိပိုင်းကို ပဥ္စတန်းကျမှ စတင်ပို့ချသင့်သည်။ (စာ - ၂၂)
ပဥ္စမတန်း (သင်္ဂဟ) - ဝီထိ, ပစ္စည်း, ကမ္မဋ္ဌာန်း။ ပါတိမောက်ပါဌ်၊ အနက်။ ကင်္ခါ
ဒသမတန်း = မြန်မာစာစီစာကုံး (သတ်ပုံသတ်ညွှန်းနှင့်တကွ စကားပြေပြစ် ချောမောအောင် ရေးတတ်ဖို့ ဖြစ်သည်။) မောဂ္ဂလ္လာန် စာကိုယ် ဋီကာ (မောဂ္ဂလ္လာန် သဒ္ဒါကျမ်းသည် ရူပသိဒ္ဓိ၊ သဒ္ဒနီတိစသော သဒ္ဒါကျမ်းတို့၌ မတွေ့ရသော အဋ္ဌကထာကြီးများဝယ် လာသည့် သဒ္ဒါရေးတို့ကို ဆုံးဖြတ်လျက်ရှိခြင်း, သက္ကတကျမ်း လေ့လာလိုသူတို့လည်း သက္ကတအသုံးအနှုန်းနှင့်တကွ သဒ္ဒဝိနိစ္ဆယကို ရစေခြင်းငှါလည်းကောင်း, ဤအတန်း၌ ထည့်သွင်းလိုက်သည်။) (စာ - ၂၆)
ဧကာဒသမတန်း = မြန်မာစာစီစာကုံး (ပျို့, ကဗျာ, စသည်ကို လေ့လာရတော့မည် ဖြစ်၍ အလိုရှိသူတို့အတွက် အပိုဘာသာသာတည်း။) သက္ကတ (အလိုရှိသူများ လေ့လာရန် အပိုဘာသာ ဖြစ်၏။ သက္ကတစာလုံး ကောင်းစွာ ဖတ်တတ်သည့်အခါ စာဏကျနီတိနှင့် ဟိတောပဒေသကို ပဌမနှစ်၌ လေ့လာသင့်သည်။) (စာ - ၂၆)
ဒွါဒသမတန်း = (ခ) သာမန္တကူဋဝဏ္ဏနာ (ဂါထာကြီး-ငယ်များကို အလင်္ကာဂုဏ်ရအောင် ကျနစွာ စီကုံးနိုင်ရန် "ပါဠိဂါထာကာဗျ" ဖြစ်သည်။) [မြန်မာစာလုံးဖြင့် ရိုက်နှိပ်ပြီး မရှိ၊ သီဟိုဠ်စာလုံးဖြင့်သာ ရှိသေးသည်။] သက္ကတ (အပိုဘာသာ) (စာ - ၂၇)
တေရသမတန်း = (ခ) ဗောဓိဝံသ (စုဏ္ဏိယကို ကြီးကျယ် ခမ်းနားစွာ စီကုံးနိုင်ရန် "စုဏ္ဏိယကာဗျ" ဖြစ်သည်။ (မြန်မာစာလုံးဖြင့် မရှိသေး။) ။ သက္ကတ (အပိုဘာသာ)
စုဒ္ဒမတန်း = (က) ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ပဋပတ်ကျင့်နည်း နားလည်ရန် ဖြစ်သည်။)။ (ခ) ဂါထာစုဏ္ဏိယ အစီအကုံး (အလင်္ကာဂုဏ်ရ ကျနစွာ စီကုံးလေ့လာရန် ဖြစ်သည်။ (ဂ) ဂဏာစရိယောပဒေသ (ဂိုဏ်းဆရာတစ်ဦးဖြစ်ဖို့ရာ ဟောပြောရွတ်ဖတ်နည်းနှင့် ရဟန်းခံ၊ သိမ်သမုတ်စသော ကံကြီးကံငယ်များကို ကျနစွာ လေ့လာရန် ဖြစ်သည်။
နိကာယဏ္ဏဝပါရဂူဘွဲ့ = ကြွင်းကျန်သော နိကာယ်များစွာ သမုဒ္ဒရာ၏ ထိုမှာဘက်ကမ်း ပေါက်ရောက်စွမ်းသဖြင့် မေးမြန်းအပ်တိုင်း မဆိုင်းဆောလျှင် အနက်မြင်နိုင်သော ပုဂ္ဂိုလ်အား "စုဒ္ဒသမတန်းအထိ, တန်းစဥ်အောင်ခဲ့သူ ဖြစ်လျှင်" ချီးမြောက်ရန် ဘွဲ့ထူး ဖြစ်သည်။